{"id":622,"date":"2024-04-28T10:12:08","date_gmt":"2024-04-28T07:12:08","guid":{"rendered":"https:\/\/odyova.com\/haberler\/?p=622"},"modified":"2024-04-28T10:12:08","modified_gmt":"2024-04-28T07:12:08","slug":"ses-terapisi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/odyova.com\/haberler\/ses-terapisi\/","title":{"rendered":"Ses terapisi"},"content":{"rendered":"

SES TERAP\u0130S\u0130NDE \u015eAN EGZERS\u0130ZLER\u0130N\u0130N KULLANIMI: PERDE Y\u00dcKLEME VE TA\u015eIMA EGZERS\u0130ZLER\u0130<\/strong>
\u00d6ZET<\/strong>
Disfoninin tedavisinde uygulanan ses terapisi teknikleri olduk\u00e7a ba\u015far\u0131l\u0131 sonu\u00e7lar vermekte ancak bu ba\u015far\u0131, ki\u015filerin konu\u015fma performanslar\u0131 s\u0131n\u0131r\u0131nda kalmaktad\u0131r. \u015ean e\u011fitim sisteminde ise sesin perde kalitesi \u00fczerinde yo\u011funla\u015f\u0131lmakta ancak disfoninin tedavisinde kullan\u0131lmamaktad\u0131r. Asl\u0131nda her iki teknik de vokal performans \u00fczerinde yo\u011funla\u015fmakta ve \u201c\u015fark\u0131 s\u00f6yleme veya \u015fan terapisi\u201d ad\u0131 alt\u0131nda belirli kliniklerde uygulamalardan bahsedilmesine ra\u011fmen literat\u00fcrde terapinin tekni\u011fi ve ba\u015far\u0131s\u0131 ile ilgili birka\u00e7 \u00f6rnek d\u0131\u015f\u0131nda yaz\u0131 bulunmamaktad\u0131r. Bu yaz\u0131da \u015fan terapis tekni\u011fini metodolojik olarak sunulmakta ve klinikte tercih edildi\u011fi gibi \u201cPerde Ta\u015f\u0131ma Egzersizleri\u201d olarak isimlendirilmektedir. Paralitik disfoni ve vokal kord nod\u00fcllerinin tedavisinde Perde Ta\u015f\u0131ma Tekni\u011fi olduk\u00e7a ba\u015far\u0131l\u0131 sonu\u00e7lar vermektedir.
Anahtlar kelimeler: Ses terapisi, \u015fan e\u011fitimi, disfoni.<\/em><\/p>\n

G\u0130R\u0130\u015e<\/strong>
Ses terapisi hem fonksiyonel hem de bir\u00e7ok organik ses bozukluklar\u0131n\u0131n tedavisinde kullan\u0131lan en etkili y\u00f6ntemlerinden birisidir1,2. Ses terapisinde kullan\u0131lan bir\u00e7ok teknik laringeal, supra, infra ve ekstra laringeal kas gruplar\u0131n\u0131n ergonomik ve koordine kullan\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flamaktad\u0131r, b\u00f6ylece ses ve konu\u015fma organlar\u0131n\u0131n davran\u0131\u015f kusurlar\u0131, motor eksiklikleri veya hiperfonksiyonel durumlar\u0131nda etkili bir tedavi se\u00e7ene\u011fi sunmaktad\u0131r3. Tarihi s\u00fcre\u00e7te endoskopik ve radyolojik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme teknikleri ile fonksiyonel patolojilerdeki davran\u0131\u015f s\u0131n\u0131flamalar\u0131, ses ve konu\u015fma rehabilitasyonu sa\u011flayabilecek genel ve spesifik teknikler hem hastal\u0131k hem de teknik s\u0131n\u0131flamalar baz\u0131nda artm\u0131\u015ft\u0131r 4.
D\u00fcnyada dil ve konu\u015fma terapisi ile u\u011fra\u015fan bir\u00e7ok terapist, e\u011fitmen ve okul bu teknikleri standartlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmadan uygulamakta ve \u00f6\u011fretmektedir. Bu s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde dil ve konu\u015fma terapistleri toplumda mesleki a\u00e7\u0131dan \u00f6nemli bir yer edinmi\u015ftir. Dil ve konu\u015fma terapistinin d\u0131\u015f\u0131nda bu organlar\u0131n davran\u0131\u015f\u0131 ile u\u011fra\u015fan ve yo\u011fun \u00e7al\u0131\u015fan bir di\u011fer grup ise \u015fan e\u011fitmenleridir. Bu grupta ise davran\u0131\u015f modifikasyonlar\u0131, ses ve artik\u00fclasyonun g\u00fc\u00e7lendirilmesi ve d\u00fcnyan\u0131n zengin literat\u00fcr\u00fcndeki repertuara uygulanmas\u0131 ve uyarlanmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde geli\u015fmesine ra\u011fmen, dikkatle incelendi\u011finde dil ve konu\u015fma terapistlerinin kulland\u0131\u011f\u0131 tekniklerle benzerli\u011fi, sa\u011fl\u0131kl\u0131 vokal kord gereksinimi, teknik ergonomi beklentileri a\u00e7\u0131s\u0131ndan birebir \u00f6rt\u00fc\u015fmektedir. Ancak ta\u015f\u0131nmas\u0131 gereken bilgi birikiminin farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve \u00e7oklu\u011fu, mesleki jargonlar\u0131n tarihsel s\u00fcre\u00e7te uyumsuzlu\u011fu, m\u00fczikteki notasyon sistemi ve Uluslararas\u0131 Fonetik Alfabe (UFA) gibi ek bilgi ve tecr\u00fcbe gerektiren standartlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 iki grubun da ortak \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 zorla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. Ses kullan\u0131m\u0131 teknik gereksinimleri ile t\u0131bbi profesyonellik anlam\u0131nda geni\u015f bir da\u011farc\u0131\u011f\u0131 gerektirmektedir. Bir ses profesyonelinin g\u00fcnl\u00fck hayatta do\u011fal ses kullan\u0131m\u0131n\u0131n yan\u0131nda profesyonel olmayan normal hayattaki bir kullan\u0131c\u0131n\u0131n profesyonele yak\u0131n vokal u\u011fra\u015f ve talepleri toplumda \u00f6nemli bir kesi\u015fim b\u00f6lgesi olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu nedenle standart kinestetik terapi tekniklerinin ve dile \u00f6zg\u00fc fonetik yap\u0131n\u0131n \u015fan e\u011fitimi \u00f6\u011fretileriyle birle\u015ftirilmesi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Buna y\u00f6nelik aray\u0131\u015flar ve beklentiler yava\u015f yava\u015f literat\u00fcrde yerini almakta, ilgi \u00e7ekmekte; ancak beklenen standardizasyon seviyesine ula\u015fmamaktad\u0131r 5. Bu aray\u0131\u015f i\u00e7erisinde klini\u011fimizde uygulanan \u015fan bazl\u0131 kinestetik ses terapileri metodolojik olarak s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve perde ta\u015f\u0131ma egzersizleri ad\u0131 alt\u0131nda sunulmu\u015ftur.<\/p>\n

Teknikler<\/strong><\/p>\n

1. Genel-spesifik relaksasyon teknikleri<\/strong>
Kinestetik ses terapisinin en temel tekniklerindendir. Hedef v\u00fccuttaki t\u00fcm b\u00fcy\u00fck kas gruplar\u0131n\u0131n gev\u015fetilerek, ki\u015finin kaslar\u0131n\u0131 kasma d\u0131\u015f\u0131ndaki aktivitelerinde de kontrol etmesini sa\u011flamak, a\u015f\u0131r\u0131 gerilim alt\u0131nda fonksiyonu engellenen kas ve kas gruplar\u0131n\u0131n do\u011fal fizyolojik gerilimini sa\u011flamakt\u0131r. Relaksasyon genel v\u00fccut, boyun ve vokal sistem kaslar\u0131nda; endoskopik, elektrofizyolojik veya radyolojik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme alt\u0131nda lokal spesifik b\u00f6lgelerdeki kas gruplar\u0131n\u0131n hasta taraf\u0131ndan kontrol edilmesiyle sa\u011flan\u0131r. Bazen terapistin eksternal manip\u00fclasyonlar\u0131, relaksasyonun hasta taraf\u0131nda alg\u0131lanmas\u0131n\u0131 ve kontrol\u00fcn\u00fc kolayla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r6. Perde ta\u015f\u0131ma egzersizlerinde t\u00fcm register ve notalarda relaksasyonu sa\u011flamak gerekmektedir; \u015fayet relaksasyon sa\u011flanamaz ise ses yerle\u015ftirmede zorluk ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz hale gelir. Zorluk ki\u015fiye tan\u0131t\u0131lmal\u0131 ve buna y\u00f6nelik stratejiler geli\u015ftirilmelidir.
Spesifik relaksasyon b\u00f6lgeleri, laringeal post\u00fcr\u00fc etkileyen kas gruplar\u0131d\u0131r. Masseter, supra ve infrahyoid kaslar, sternokleidomastoid, strep, interkostal, dil ve faringeal kas gruplar\u0131d\u0131r7. Relaksasyon, gerilimleri azaltman\u0131n yan\u0131nda t\u00fcm organlar\u0131n n\u00f6tral pozisyonlar\u0131n\u0131n elde edilmesini sa\u011flar ki bu perde ta\u015f\u0131ma sisteminin temel baslang\u0131\u00e7 pozisyonlar\u0131n\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. <\/p>\n

2. Ak\u0131ms\u0131z (non-pulmonik) artikulasyon egzersizleri<\/strong>
Nefesin kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131, sadece artik\u00fclasyon b\u00f6lgelerinin kuvvetli aktivitesi ile olu\u015fan seslerdir. Bu egzersizlerde hedef artik\u00fclasyonun belirginli\u011fini artt\u0131rmak, bunun yan\u0131 s\u0131ra n\u00f6tr pozisyona geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc sa\u011flamakt\u0131r. Teknik, intraoral bas\u0131n\u00e7 kontrol\u00fcn\u00fc ve g\u00fcc\u00fcn\u00fc sa\u011flamaktad\u0131r. \u00d6zellikle intraoral bas\u0131n\u00e7ta rol\u00fc olan perioral mimik kaslar\u0131, dil ve velar kaslar\u0131n alg\u0131 ve kullan\u0131m\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. Perde ta\u015f\u0131ma sisteminde ritmik kullan\u0131m uygulamalar\u0131 artik\u00fclasyon beceriklili\u011fi sa\u011flamaktad\u0131r.<\/p>\n

3. Nefes egzersizleri, pulmonik artikulasyon egzersizleri, frikasyon<\/strong>
Nefes egzersizleri, perde ta\u015f\u0131ma sisteminde standart kinestetik tekniklerle k\u0131yasland\u0131\u011f\u0131nda daha geni\u015f bir yer kaplamaktad\u0131r. Kinestetik tekniklerde abdominal solunum \u00e7o\u011funlukla yeterli g\u00f6r\u00fclmesine kar\u015f\u0131 perde ta\u015f\u0131ma egzersizlerinde torakal stabilite ve segmenter abdominal solunum teknikleri kullan\u0131lmaktad\u0131r. Hem torakal stabiliteyi sa\u011flamak hem de abdominal segmentasyona haz\u0131rl\u0131k i\u00e7in inspirasyon tarz\u0131 da egzersizlere eklenmektedir.<\/p>\n

3.1. Nefes-inspirasyon egzersizleri:<\/strong> Burundan ve a\u011f\u0131zdan al\u0131nan olmak \u00fczere iki tipi vard\u0131r. Burun inspirasyonunda yava\u015f ve uzun s\u00fcreli bir inspirasyon yap\u0131l\u0131r. Y\u00fcz mimikleri m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca gev\u015fetildikten sonra, k\u00fc\u00e7\u00fck koklama tarz\u0131nda nefesler boyun kaslar\u0131nda bir gerilime sebep olmadan toraks bazal k\u0131s\u0131mlar\u0131na yerle\u015ftirilir. Abdominal geni\u015fleme kontrol edilir ve sternokleidomastoid kas\u0131nda gerilim olu\u015fmamas\u0131na \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r. Al\u0131nan nefes bir s\u00fcre tutulur. Hedef ince perdelerde vokal kord vibrasyonunda ihtiya\u00e7 olacak y\u00fcksek enerjiyi ta\u015f\u0131yacak ak\u0131\u015fkan\u0131, yani nefesi akci\u011ferde y\u00fcksek hacimde tutabilmektir. Oral inspirasyonda hedef a\u011f\u0131z a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda olu\u015fan supralaringeal gerilimi azaltarak akci\u011fere nefes sa\u011flamakt\u0131r. Bu nedenle esner pozisyonda h\u0131zla nefes al\u0131n\u0131r ve serbest b\u0131rak\u0131l\u0131r. Perde ta\u015f\u0131ma sisteminde nazal inspirasyon uzun ritmik egzersizler olarak belirlenmekte, ancak oral inspirasyon gerilim riski nedeniyle tek veya k\u0131sa s\u00fcreli uygulanmaktad\u0131r. Yeni ba\u015flayanlar ve amat\u00f6rlerde perde falsettoya kadar y\u00fckseldik\u00e7e nefes ihtiyac\u0131 artar; yeterli nefes g\u00fcc\u00fcne elde edemez ise sfinkterik kompanzasyon geli\u015fir, intra ve ekstralaringeal kas gerilimi ba\u015flar. Pessagio kullan\u0131m elde edildi\u011finde ise tam tersine ses perdesi d\u00fc\u015ft\u00fck\u00e7e nefes deste\u011fine ihtiya\u00e7 artmaktad\u0131r. Nihayi olarak kararl\u0131 ton tutma ve konu\u015fma tonlar\u0131nda da nefes deste\u011finin y\u00fcksekli\u011fi sa\u011flanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

3.2. Nefes-ekspiryum egzersizleri:<\/strong> Fonasyon kalitesi ekspiryum kontrol\u00fc ile ili\u015fkilidir. Toraksta yerle\u015fmi\u015f havan\u0131n abdominal kaslarla s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131larak vokal hava yollar\u0131ndan \u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131 teknik olarak bir\u00e7ok vasyasyon yaratmaktad\u0131r. Ekspiryum s\u0131ras\u0131nda hareketlenen abdominal b\u00f6lge \u00fc\u00e7e ayr\u0131labilir. \u00dcst rektus (1), alt rektus (2) ve lateral abdominal kaslar (3). Her b\u00f6lgenin hareketi farkl\u0131 bir ses kalitesinin elde edilmesini sa\u011flamaktad\u0131r. Perde ta\u015f\u0131ma egzersizlerinde ilk a\u015famada t\u00fcm b\u00f6lgeler, ileriki a\u015famalarda ikinci ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc b\u00f6lgelerin davran\u0131\u015fland\u0131r\u0131lmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r. Teknik uygulamada her b\u00f6lge i\u00e7in ritmik egzersizler ve \u00f6zel bir notasyon sistemi mevcuttur.
3.3. Ekspiryum frikasyon:<\/strong> Hava ak\u0131m\u0131n\u0131n darald\u0131\u011f\u0131 anatomik b\u00f6lgelerde t\u00fcrb\u00fclans\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 bir sestir. Daralman\u0131n oldu\u011fu b\u00f6lgenin, elde edebilece\u011fi en gerilimsiz pozisyonda frikatif sesin ba\u015flang\u0131\u00e7 ve devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131 sa\u011flan\u0131r. Fonetik sistem i\u00e7inde en kaudal frikasyon b\u00f6lgesi laringeal artik\u00fclasyonun olu\u015fturdu\u011fu \/h\/ sesidir. Egzersizler, t\u00fcm frikasyon b\u00f6lgelerinin ekspiryum deste\u011fi ile gerilim yaratmaks\u0131z\u0131n uzat\u0131lmas\u0131 ve ritmik kontrol\u00fcn\u00fc i\u00e7ermektedir. Ritmik kontrolde terapiye \u00f6zg\u00fcn notasyon sistemleri yol g\u00f6sterici olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

4. Kombine egzersizler (nazal konsonant ve titre\u015fim-thrill egzersizleri)<\/strong>
Standart terapi tekniklerinde, hava ak\u0131m\u0131n\u0131n \u00fczerine laringeal vibrasyonun eklenmesi ile elde edilen seslerle yap\u0131lan egzersizlerdir (6). Ekspiryum s\u0131ras\u0131nda sa\u011flanan hava ak\u0131m\u0131n\u0131n laringeal kontrol ile \u00f6t\u00fcml\u00fc hale getirilmesidir. En s\u0131k tercih edilen egzersizler. Dudak, Dil ve Velar Titre\u015ftirme (DDVT) egzersizleri ve Vokal Siren egzersizlerinden olu\u015fmaktad\u0131r.
DDVT egzersizlerinde laringeal rahatl\u0131k ve nefes deste\u011finin otomatik kontrol\u00fc sa\u011flanmaktad\u0131r, bu nedenle ilk perde ve ton bu egzersizler ile ba\u015flat\u0131lmaktad\u0131r. DDVT egzersizlerinde ki\u015finin fonetogram aral\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde ton tutmas\u0131 ya da ince perdelere ta\u015f\u0131mas\u0131 sa\u011flan\u0131r. Teknikte bir \u00f6l\u00e7\u00fc hastan\u0131n nefes deste\u011fi kadard\u0131r. Stakkato egzersizler tercih edilmez. Perde y\u00fckseltme kolayl\u0131kla sa\u011flanabilmekte ve falsetto register oynamalar\u0131 risksiz bir \u015fekilde kolayl\u0131kla yap\u0131labilmektedir. Bu egzersizler s\u0131ras\u0131nda hastan\u0131n nefes deste\u011fini bilin\u00e7li bir \u015fekilde artt\u0131rarak resonans ve ses yerle\u015ftirmesi ile her tonda sesini b\u00fcy\u00fctebilece\u011fi, kolayl\u0131kla enerjize edebilece\u011fi g\u00f6sterilmektedir. Bu egzersiz ideal bir \u0131s\u0131tma egzersizidir. <\/p>\n

5. \u0130nspirasyon fonasyon egzersizleri<\/strong>
\u0130nspirasyon s\u0131ras\u0131nda glottik vibrasyonu elde eden standart teknikler ses terapistleri taraf\u0131ndan \u201cYawn Sigh\u201d (\u0130\u00e7 \u00e7ekme-esneme) egzersizleri olarak s\u0131kl\u0131kla kullan\u0131l\u0131rken, \u015fan e\u011fitmenleri taraf\u0131ndan nadiren tercih edilmektedir. Her iki grupta da hedef vokal aktivite s\u0131ras\u0131nda supralaringeal aktivitenin minimize veya yok edilmesidir. Yawn sigh tekni\u011fi supralaringeal ve supraglottik aktiviteyi d\u00fc\u015f\u00fcren en etkili tekniklerden birisidir (6). \u0130nspirasyon fonasyon egzersizleri \u201cYawn Sigh\u201d egzersizlerinden t\u00fcretilmi\u015ftir ve perde ta\u015f\u0131ma sisteminde \u00f6nemli bir yeri vard\u0131r. A\u011f\u0131z a\u00e7\u0131k (oral), a\u011f\u0131z kapal\u0131 (nazal) olmak \u00fczere iki farkl\u0131 tarzada uygulanmaktad\u0131r. Bu iki tip aras\u0131nda sesin yerle\u015ftirilmesi ve ekspiryumdaki normal tona aktar\u0131mlar\u0131 aras\u0131nda \u00f6nemli farklar bulunmaktad\u0131r. Egzersizlerde hedef legato skalalar i\u00e7inde inspiratuar kapasite s\u0131n\u0131rlar\u0131nda oral inspirasyon fonasyondan ba\u015flayarak, nazal kullan\u0131ma ge\u00e7mek ve ki\u015finin kendi perde aral\u0131\u011f\u0131 i\u00e7indeki her bir nota ve seste ideal rezonans ve yerle\u015ftirme b\u00f6lgelerini tan\u0131mas\u0131n\u0131 ve kullanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamakt\u0131r.<\/p>\n

6. Nazal konsonant egzersizleri<\/strong>
Nazal inspiratuar fonasyon ile yerle\u015ftirilen ses, ekspiryum s\u0131ras\u0131nda nazal konsonant egzersizlerine \u00e7evirilir. Elde edilen ergonomik rezonans ses \u00f6nce 2 sonra 3, 5 ve arpeggio skalalarda perde \u00fczerine yerle\u015ftirilir. \u00d6l\u00e7\u00fcy\u00fc her bir nefesteki ekspiratuar kapasite belirler. Y\u00fcksek perdelerde kapasiteyi artt\u0131rmak i\u00e7in torakal nefes tutu\u015f ve abdominal iti\u015f artt\u0131r\u0131l\u0131r ya da y\u00fcksek perdeden d\u00fc\u015f\u00fc\u011fe ge\u00e7en skalalar kullan\u0131l\u0131r. Ki\u015finin do\u011fal dil yap\u0131s\u0131na g\u00f6re ya da oral motor kontrol\u00fc geli\u015ftirmek i\u00e7in UFA' da ki t\u00fcm nazal konsonant sesleri kullan\u0131labilir.<\/p>\n

7. N\u00f6tral ses [schwa]<\/strong>
Terapinin en \u00f6nemli a\u015famas\u0131 hastan\u0131n ilk gerilimsiz sesliyi \u00fcretmesidir. Fonetik alfabede \u201cschwa\u201d vokal sistemin gerilimsiz, dinlenme an\u0131nda \u00e7\u0131kartt\u0131\u011f\u0131 bir sestir (8). Hastan\u0131n do\u011fal temel frekans\u0131nda ses elde edildikten sonra masseter, submental-suprahyoid, infrahyoid kas gruplar\u0131n\u0131n gerilimsizli\u011fi ve n\u00f6tr laringeal pozisyon sa\u011flan\u0131r. \u0130lk \u00f6nce ikili semitonlar ile, sonra nota skalas\u0131nda, terapinin s\u00fcreci i\u00e7inde 2, 3, 5' li aral\u0131klarla \u201cschwa\u201d sesi ve izlenen b\u00f6lgelerdeki gerilimsizlik her bir perdeye ta\u015f\u0131n\u0131r. Ta\u015f\u0131ma s\u0131ras\u0131nda \u00f6zellikle y\u00fcksek perdelerde nefes deste\u011fi ihtiyac\u0131 artar, bu da ekstra laringeal gerilimi ve laringeal pozisyon ve stabiliteyi bozar bu nedenle gerilimler olu\u015fmaya ba\u015flad\u0131k\u00e7a abdominal kas gruplar\u0131n\u0131n daha performansl\u0131 kullan\u0131m\u0131 ile nefes deste\u011fi artt\u0131r\u0131l\u0131r ve her bir perdede gerilim \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcr ve laringeal stabilite sa\u011flan\u0131r.<\/p>\n

8. Sesli modifikasyon egzersizleri<\/strong>
Seslilerin olu\u015fumu hava yolunun \u00f6zellikle de dil k\u00f6k\u00fcn\u00fcn hareket ve pozisyonunu gerektirir; bu da laringeal stabilite ve pozisyonu dolay\u0131s\u0131yla davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 kolayl\u0131kla etkilemekte veya de\u011fi\u015ftirmektedir. Fonetik s\u0131ralamada dil k\u00f6k\u00fc gerilimi \/i\/ sesinden \/u\/ sesine do\u011fru gittik\u00e7e artmaktad\u0131r. Fonetik \u015fablonda k\u00f6\u015fe sesliler olarak kabul edilen \/i\/, \/a\/, \/u\/ seslerinin terapi sisteminde ge\u00e7i\u015fleri \u00f6nemlidir. \u201cschwa\u201d sesinden ba\u015flayarak gerilimsizli\u011fi \/i\/ den \/u\/ ya ya da tam tersi y\u00f6nde uygulayarak yerle\u015fimi sa\u011flamak ve habilitasyonu sesli modifikasyonu olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r. Hedef akustik a\u00e7\u0131dan \/o\/ ve \/u\/ gibi y\u00fcksek harmonikleri yetersiz ve d\u00fc\u015f\u00fck projeksiyonlu seslerin \/i\/ ve \/e\/ gibi y\u00fcksek projeksiyonlu sesler kullan\u0131larak enerjize edilmesidir. Terapistin bu teknikte olduk\u00e7a tecr\u00fcbeli olmas\u0131 gerekmektedir \u00e7\u00fcnk\u00fc istenen sesi \u00e7ok iyi tan\u0131mas\u0131 ve ek pozisyonel manip\u00fclasyonlar yapmas\u0131 gerekebilmektedir.<\/p>\n

9. Kay\u0131\u015f (gliding), yerlestirme, odaklama ve projeksiyon egzersizleri<\/strong>
Kay\u0131c\u0131 \u201cgliding\u201d sesler y\u00fcksek frekans harmonikleri g\u00fc\u00e7lendirerek seslinin parlakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve alg\u0131layana yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 artt\u0131rmada etkilidir. Kay\u0131c\u0131 sesler \/y\/ ve \/w\/ sesleridir. Bu sesleri takiben \u00f6ncelikli olarak \/i\/ sonra s\u0131ras\u0131 ile \/e\/, \/a\/, \/o\/ ve \/u\/ ile sesli modifikasyonu seslerine ba\u011flan\u0131r. Nefes deste\u011fi abdominal g\u00fc\u00e7 ile artt\u0131r\u0131larak sesin parlakl\u0131\u011f\u0131 ve projeksiyonu artt\u0131r\u0131l\u0131r. Bir\u00e7ok patolojide sert glottal ataklar\u0131n hakimiyeti seslilerin kolay ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 engelleyebilmekte, bu da perde ge\u00e7i\u015flerinde \u00f6zellikle y\u00fcksek perdelerde laringeal gerilime neden olmaktad\u0131r. Bunu \u00f6nlemek i\u00e7in \u00f6nce sesli ak\u0131\u015f\u0131n\u0131n artt\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekir; bunun i\u00e7in seslilerin ba\u015f\u0131na nefes veya \/h\/ sesi eklenerek sert ba\u015flang\u0131\u00e7 problemi ortadan kald\u0131r\u0131l\u0131r. B\u00f6ylece sesin dinleyiciye oda\u011f\u0131 ve projeksiyonu sa\u011flanabilir hale gelmektedir. Seslilerin ba\u015f\u0131na \/h\/ sesinin eklenmesi ile repetetif sesli kombinasyonlar\u0131 elde edilebilir. \u00d6r: hi-hi, hi-he, he-he-hi vb. b\u00f6ylece kesik kesik abdominal nefesin b\u00fcy\u00fck bir hacmi, her bir hecede kullan\u0131larak seslinin kuvveti ve projeksyionu artt\u0131r\u0131labilir. Bu vurgu tekni\u011fi ile desteklenerek de devam ettirilebilir. <\/p>\n

10. Patlay\u0131c\u0131, stakkato, ajilite egzersizleri<\/strong>
Patlay\u0131c\u0131 sesler laringeal davran\u0131\u015f\u0131 indirekt olarak etkilemektedir. \u0130ntraoral ve alveolar bas\u0131n\u00e7 e\u015fit oranda artar ve bir anda artik\u00fclasyon seviyesinde bo\u015fal\u0131r ve bas\u0131n\u00e7 d\u00fc\u015fer. Laringeal vibrasyon olu\u015fmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in vokal kord mukozas\u0131nda bir etkilenme olmaz; ancak patlay\u0131c\u0131 seslerin ard\u0131ndan gelen seslilere post\u00fcr ve b\u00fcy\u00fck hacmini kaybetmi\u015f ancak h\u0131zla ge\u00e7en bir hava ak\u0131m\u0131 b\u0131rak\u0131r. Bu da seslilerde istenen bir ses projeksiyonu sa\u011flar. Patlay\u0131c\u0131 seslerin varl\u0131\u011f\u0131 legato egzersizlerin stakkatoya ge\u00e7i\u015fini sa\u011flar. Stakkato egzersizlerde ise t\u00fcm plosifler ve bunlar\u0131n \u00f6t\u00fcml\u00fc seslerinde (\/b\/, \/d\/, \/g\/) k\u0131sa s\u00fcreli projeksiyon becerisini sa\u011flar. Stakkato seslerin 2, 3 ve 5' li notasyon sistemi i\u00e7inde kullan\u0131lmas\u0131 ajilite egzersizlerine ge\u00e7i\u015fi sa\u011flar. <\/p>\n

11. Rejister tan\u0131ma egzersizleri<\/strong>
T\u00fcm perde ta\u015f\u0131ma egzersizlerinde alt s\u0131n\u0131r en d\u00fc\u015f\u00fck register olan \u201cfry\u201d, en \u00fcst s\u0131n\u0131r ise hastan\u0131n ula\u015fabilece\u011fi en y\u00fcksek falsetto sesi olarak belirlenir. Ki\u015finin bu registerleri tan\u0131mas\u0131 sa\u011flanmal\u0131d\u0131r. T\u00fcm egzersizler bu aral\u0131k i\u00e7inde yap\u0131l\u0131r; egzersizler schwa frekans\u0131 veya orta tonlardan a\u015fa\u011f\u0131 ve yukar\u0131 geli\u015ftirilerek \u00fcst ve alt s\u0131n\u0131rlar gerilimi yok edecek bi\u00e7imde geni\u015fletilir.<\/p>\n

12. Perde yerle\u015ftirme egzersizleri<\/strong>
Perde ta\u015f\u0131ma t\u00fcm sesliler i\u00e7in ge\u00e7erli bir egzersiz tipidir. Hedeflenen rahat ergonomik ve rezonan vokal davran\u0131\u015f hastan\u0131n \u00f6zellikle modal vibrasyon aral\u0131\u011f\u0131nda tek tek veya 2, 3, 5 ve 7' li nota aral\u0131klar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n

13. Pessagio ve ton tutma egzersizleri<\/strong>
Pessagio, modal ile falsettonun kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcnen ve iki register aras\u0131ndaki keskinli\u011fi yumu\u015fatan bir ara register olarak tan\u0131mlanabilir. Perde ta\u015f\u0131ma egzersizlerinde amat\u00f6r kullan\u0131c\u0131lar i\u00e7in pessagio register kullan\u0131m\u0131 uygulanmayabilir ancak profesyonel hastalar\u0131n pessagio \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 hem teknik kalitelerini artt\u0131rmak hem de laringeal vibrasyon gerilimini azaltarak vokal kord mukozas\u0131n\u0131 dayan\u0131kl\u0131 k\u0131lmak i\u00e7in gereklidir. Modal sesle \u00fcst perdelerde falsetto s\u0131n\u0131r\u0131na ula\u015f\u0131nca hastan\u0131n nefes deste\u011fi artt\u0131r\u0131larak \u00fcst rezonans b\u00f6lgelerde sesi hissetmesi ve bu b\u00f6lgelerde her bir notada elde etti\u011fi tonu tutmas\u0131 sa\u011flan\u0131r. Bu ton daha sonra perde d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcrken de\u011fi\u015ftirilmeden modal aral\u0131\u011fa ve alt s\u0131n\u0131r olan \u201cfry\u201d rejistere ta\u015f\u0131n\u0131r. B\u00f6ylece yumu\u015fak ge\u00e7i\u015fli ve olduk\u00e7a rahat bir ses aral\u0131\u011f\u0131 ve davran\u0131\u015f elde edilmi\u015f olur. <\/p>\n

14. Konu\u015fmaya ge\u00e7i\u015f ve ulama egzersizleri<\/strong>
Dil i\u00e7indeki t\u00fcm sesler do\u011fru yerle\u015fim ve rezonans kaliteleri sa\u011fland\u0131ktan sonra sesler kombine edilerek heceler, daha sonra kelime ve c\u00fcmlelere ge\u00e7i\u015f sa\u011flan\u0131r. Sesin ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 kelimeler aras\u0131nda bozmamak i\u00e7in ulama egzersizlerinden destek al\u0131n\u0131r.<\/p>\n

15. Spesifik teknikler<\/strong>
Bahsedilen teknik normal bir sesin enerjilenmesi ve kalitesinin artt\u0131r\u0131lmas\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda bir\u00e7ok fonksiyonel hastal\u0131kta da ba\u015far\u0131l\u0131 olmaktad\u0131r; ancak spesifik patolojilerde perde ta\u015f\u0131ma egzersizleri probleme ba\u011fl\u0131 olarak plan de\u011fi\u015fimi yapt\u0131rabilmektedir.<\/p>\n

15.1.Vokal kord paralizisinde perde ta\u015f\u0131ma tekni\u011finin uygulamas\u0131<\/strong>
Hastan\u0131n \u00e7\u0131karabildi\u011fi en kal\u0131n tonda ses \u00fcretmesi sa\u011flan\u0131r. Do\u011fru ton yakalanana kadar klasik terapi tekniklerinden (itme-\u00e7ekme, sert glottal atak, larinks man\u00fcplasyonu) yararlan\u0131l\u0131r. Kal\u0131n tonlarda laringeal vibrasyon ve ses elde edildikten sonra larinks pozisyonunu stabitlenir. Bu s\u0131rada ekstralaringeal kas gerilimleri azalt\u0131l\u0131r ve abdominal nefes kulan\u0131m\u0131 hastaya \u00f6\u011fretilir. B\u00f6ylece hastan\u0131n nefesi iterek ses \u00e7\u0131karmas\u0131 engellenir. Do\u011fru nefes deste\u011finin sa\u011flanmas\u0131 ve laringeal stabilizasyonun elde edilmesi fonasyonda do\u011fru tonun yakalanmas\u0131n\u0131 ve devam ettirilmesini kolayla\u015ft\u0131r\u0131r. Hastan\u0131 \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 kal\u0131n ses abdominal nefes deste\u011fi ile kuvvetlendirilir. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar s\u0131ras\u0131nda hastan\u0131n kendi davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 kontrol edebilmesi amac\u0131yla ayna yard\u0131m\u0131yla hastaya geribildirim sa\u011flan\u0131r. Daha sonra yakalanan kal\u0131n tonu hastan\u0131n s\u00fcrd\u00fcrmesine \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r ve sesin s\u00fcresi uzat\u0131l\u0131r. Hasta \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 sesin rezonans\u0131na odakland\u0131r\u0131l\u0131r. Bulunan ton rezonan bir kaliteye ula\u015ft\u0131ktan sonra 2 saniye s\u00fcreyle hastan\u0131n bu tonu tutmas\u0131 sa\u011flan\u0131r. Ard\u0131ndan piyano yard\u0131m\u0131yla elde edilen ton birer semiton kal\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131larak ve incele\u015ftirilerek geni\u015fletilir. Tonu ince ve kal\u0131n tonlara ta\u015f\u0131rken ayn\u0131 rezonans hissi korunmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fmaya \u00f6nce \/m\/ sesi ile ba\u015flan\u0131r daha sonra \u00e7al\u0131\u015fma \u00fcnl\u00fc seslerle s\u00fcrd\u00fcr\u00fcl\u00fcr.
Terapinin ikinci a\u015famas\u0131nda ayn\u0131 i\u015flemler bu kez ince tonlar i\u00e7in yap\u0131l\u0131r. Hastadan \u00e7\u0131karabildi\u011fi en ince tonda ses \u00e7\u0131karmas\u0131 istenir. \u00c7\u0131kan ses larengeal stabilizasyon bozulmadan abdominal nefes deste\u011fi ile kuvvetlendirilir ve hasta \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 ince sesin rezonans\u0131na odakland\u0131r\u0131l\u0131r. Hastadan bu ince ve rezonan sesi s\u00fcrd\u00fcrmesi istenir. Daha sonra bu ses yine piyano e\u015fli\u011finde birer semiton kal\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r ve incele\u015ftirilir. Kal\u0131n ve ince semitonlarda ayr\u0131 ayr\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ktan sonra her iki tondaki sesler piyanoyla birbirlerine yakla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fmalarda d\u00fcz seslilerden ba\u015flanarak yuvarlak seslilere do\u011fru sesli modifikasyonu yap\u0131l\u0131r.
Terapinin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc a\u015famas\u0131nda kal\u0131n ve ince tonlar birle\u015ftirilir en kal\u0131ndan an inceye, en inceden en kal\u0131na perde ta\u015f\u0131ma egzersizleri yap\u0131l\u0131r. Legato skalalarla perde ta\u015f\u0131n\u0131r, daha sonra bu ses g\u00fcnl\u00fck kullan\u0131ma aktar\u0131l\u0131r.<\/p>\n

15.2.Vokal kord nod\u00fcllerinde perde ta\u015f\u0131ma tekni\u011finin uygulanmas\u0131<\/strong>
Hedef bayanlarda g\u00f6r\u00fclen ve vibrasyona ba\u011fl\u0131 intrinsik travma sonucunda mukoza hasar\u0131na sebep olan laringeal izometri ve glottisteki aral\u0131\u011f\u0131 kapatarak nod\u00fcllerin olu\u015fumunu engellemektir (3). Hastan\u0131n \u00e7\u0131kartabilece\u011fi en kal\u0131n perdeden ses \u00fcretmesi istenir ve n\u00f6tr bir laringeal pozisyon belirlenir. Elde edilen ses nazal konsonant ve kombine egzersizlerle peki\u015ftirildikten sonra laringeal stabilite ve rezonan ses yerle\u015fimi korunarak orta tonlara do\u011fru perde ta\u015f\u0131ma egzersizleri uygulan\u0131r ve d\u00fc\u015f\u00fck perdelere ve \u201cfry\u201d rejistere geri d\u00f6n\u00fcl\u00fcr. \u0130kinci safhada laringeal stabilite yine korunarak rezonans yerle\u015fimi daha da y\u00fcksek seviyelere ta\u015f\u0131narak falsetto s\u0131n\u0131ra kadar ula\u015f\u0131l\u0131r. Bir\u00e7ok hastada falsetto s\u0131n\u0131r F ve F diyez notalarda elde edilir. Bu b\u00f6lgede hastan\u0131n oda\u011f\u0131 tamamen rezonans hissi ve yerle\u015ftirme \u00fczerine yo\u011funla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r ve pessagio rejistere ge\u00e7i\u015f sa\u011flan\u0131r. Pessagio ton kalitesi, pozisyon ve rezonans yerle\u015fimi d\u00fc\u015f\u00fck perdede t\u00fcm notalara standart legato, stakkato sesli egzersizleri ile ta\u015f\u0131narak sesli yerle\u015fimleri tamamlan\u0131r. Daha sonra sesli modifikasyonu, artik\u00fclasyon kombinasyonlar\u0131, hece, kelime, ulama ve g\u00fcnl\u00fck hayata ge\u00e7i\u015f egzersizleri ile terapi tamamlan\u0131r.
Laringeal izometrinin tedavisi s\u0131ras\u0131nda hastaya akustik tan\u0131mlamalar biofeedback y\u00f6ntemlerle yap\u0131labilir. Taktil, stroboskopi ile g\u00f6rsel, ses analiz cihazlar\u0131 ile g\u00f6rsel akustik ger bildirimlerde bulunulur. Terapi alt\u0131 seansta tamamlanabilir ve iki y\u0131l s\u00fcren \u00fc\u00e7 ay aral\u0131klarla ek birer seans etkinle\u015ftirici terapiler uygulan\u0131r. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ses terapisi Konu hakk\u0131nda detayl\u0131 ve g\u00fcncel bilgiler i\u00e7in bu makaleyi okuyun<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[18],"tags":[265,25,264,24,263],"class_list":["post-622","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kulak-burun-bogaz","tag-gerilim","tag-hasta","tag-perde","tag-ses","tag-ton"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/odyova.com\/haberler\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/622","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/odyova.com\/haberler\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/odyova.com\/haberler\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/odyova.com\/haberler\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/odyova.com\/haberler\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=622"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/odyova.com\/haberler\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/622\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":623,"href":"https:\/\/odyova.com\/haberler\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/622\/revisions\/623"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/odyova.com\/haberler\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=622"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/odyova.com\/haberler\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=622"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/odyova.com\/haberler\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=622"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}