1. Giri\u015f
Ses cerrahisi \u201cfonocerrahi\u201d terimi, Von Leden taraf\u0131ndan ilk ortaya at\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan itibaren laringeal patolojilerin ortadan kald\u0131r\u0131larak sesin normalle\u015ftirilmesini veya iyile\u015ftirilmesini tan\u0131mlamaktad\u0131r[i],[ii]. Patolojinin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ile elde edilen ses normal veya normale yak\u0131n olsa da, normal bir sesin toplum veya ki\u015fi taraf\u0131ndan kabul edilirli\u011fi sorgulanabilir. Sesin \u201cestetik\u201d cerrahisi bu durum d\u0131\u015f\u0131ndaki ses de\u011fi\u015fimlerini tan\u0131mlamaktad\u0131r. Hedefi istenen, arzulanan veya g\u00fczel kabul edilen sesi elde etmek ya da ula\u015fmakt\u0131r.
Seste estetik terimi \u00fctopik bir isimlendirme gibi alg\u0131lanabilir ancak varolan cerrahi tekniklerle g\u00fcn\u00fcm\u00fczde normal sesler de\u011fi\u015ftirilebilmekte, hedefe uygun veya yak\u0131n sesler bu teknik veya bu tekniklerin kombinasyonlar\u0131 ile elde edilebilmektedir. Bu yaz\u0131 ses g\u00fczelli\u011finin neyi ifade etti\u011fi, t\u0131bbi verilerin bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ile anlam\u0131, cerrahi tekniklerin \u00f6zellikleri ve ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irmek \u00fczere haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
1.1 Estetik olgusu
Estetik terimi tan\u0131m olarak g\u00fczelli\u011fin filozofisidir[iii]. Ancak i\u00e7erisinde karma\u015f\u0131k alg\u0131sal, psi\u015fik ve sosyal dinamikleri de bar\u0131nd\u0131rmaktad\u0131r. Do\u011fada g\u00fczellik ve \u00e7ekicilik e\u015f se\u00e7imi ile ili\u015fkilendirilmekte, t\u00fcr\u00fcn devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131nda \u00f6nemi vurgulanmaktad\u0131r[iv],[v]. Yazar\u0131n 1999 y\u0131l\u0131nda orta ya\u015f grubunda e\u011fitimli 300 birey \u00fczerinde yapt\u0131\u011f\u0131 yay\u0131nlanmam\u0131\u015f bir anket \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ses ve g\u00fczellik aras\u0131nda dikkate de\u011fer veriler sunmu\u015ftur. Bireylerin % 95.7 \u2018 si sesin g\u00fczellik veya \u00e7irkinli\u011finden bahsedilebilece\u011fini belirtmi\u015ftir.
Hen\u00fcz sesin esteti\u011fi veya g\u00fczelli\u011fi ile ilgili geni\u015f bir literat\u00fcrler da\u011farc\u0131\u011f\u0131 mevcut de\u011fildir ancak varolan birka\u00e7 yaz\u0131 ve ankete verilen yan\u0131tlar seste esteti\u011fe verilen \u00f6nemini ortaya koymaktad\u0131r[vi],[vii]. Ki\u015filerin % 57,3' \u00fc konu\u015fma sesini normal olarak tan\u0131mlar iken, % 42.7' si g\u00fczel, % 7.3 \u00e7irkin, % 2' si \u00e7ekici bulmakta. \u015eark\u0131 s\u00f6yleme sesi s\u00f6zkonusu oldu\u011funda % 35,3 \u2018\u00fc normal, %36' s\u0131 g\u00fczel, %52.3' \u00fc \u00e7irkin, % 14 \u00fc \u00e7ekici bulduklar\u0131ndan s\u00f6zetmi\u015flerdir. Konu\u015fma ve \u015fark\u0131 seslerin aras\u0131nda alg\u0131sal olarak g\u00fczellik ve \u00e7irkinlik ve \u00e7ekicilik kavramlar\u0131nda anlaml\u0131 bir farkl\u0131l\u0131k ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.
Cinsiyetler a\u00e7\u0131s\u0131ndan tercih edilen sesler aras\u0131nda da belirgin tan\u0131mlar ve farklar bulunmaktad\u0131r. Sesin esteti\u011finden bahseden ilk ve tek literat\u00fcr \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, ses perdesi ile \u00e7ekicilik aras\u0131nda do\u011frudan ili\u015fki oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir; \u00f6zellikle erkekler, bayanlarda ortalama \u00fcst\u00fc perdelerdeki \u00fcretilmi\u015f ses kalitesini tercih etmi\u015flerdir[viii]. Erkek ve kad\u0131nlar\u0131n % 80' i kad\u0131nlarda melodik bir sesi \u00e7ekici bulurken; kad\u0131nlar\u0131n % 80'i erkeklerin de % 40' \u0131 nefesli ses \u00f6zelliklerini \u00e7ekici bulmu\u015ftur. Bunlar\u0131n yan\u0131nda kad\u0131nlar\u0131n, %60'\u0131 ince % 40 \u0131 ise kal\u0131n sesi kad\u0131nlarda \u00e7ekici bulmu\u015ftur. \u00c7ekici erkek ses \u00f6zellikleri incelendi\u011finde erkeklerin % 80' i kal\u0131n sesi be\u011fenirken, kad\u0131nlar\u0131n % 64' \u00fc kal\u0131n, %32'si t\u0131n\u0131l\u0131 bir sesi tercih etmi\u015flerdir. Olgular\u0131n % 36,4'\u00fc seslerinin daha farkl\u0131 olmas\u0131n\u0131 istediklerini belirtmi\u015flerdir.<\/p>\n
1.2 Tarih\u00e7e
\u0130lk ses d\u00fczeltme cerrahisi 1911 y\u0131l\u0131nda, rek\u00fcrren laringeal sinir paralizisine ba\u011fl\u0131 disfonide Brunnings' in tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 enjeksiyon teknikleri ile ba\u015flamaktad\u0131r[ix]. 1915 y\u0131l\u0131nda Payr yine paralitik disfonide ilk laringeal \u00e7at\u0131 cerrahisini, medializasyon tekni\u011fini tan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r[x]. Hastal\u0131\u011f\u0131 tedavi etmenin d\u0131\u015f\u0131nda sesi d\u00fczeltme, de\u011fi\u015ftirme kavram\u0131 ve teknikleri Isshiki' den sonra ba\u015flamaktad\u0131r. Isshiki ses de\u011fi\u015fimini vokal kordlar\u0131n \u00fc\u00e7 tabakal\u0131 yap\u0131s\u0131n\u0131 koruyarak larinks \u00e7at\u0131s\u0131 \u00fczerinde yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015flemleri i\u00e7eren laringoplasti tekniklerini \u201ctiroplasti\u201d ad\u0131yla tan\u0131mlam\u0131\u015f, bu tekniklerin mekanik ve akustik sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 ve etkinli\u011fini yazd\u0131\u011f\u0131 kitap ve litat\u00fcrlerde ispatlam\u0131\u015ft\u0131r [xi][xii]. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde teknikler \u00e7e\u015fitli ki\u015fisel modifikasyonlarla birlikte standartlar\u0131n\u0131 koruyarak uygulanmaktad\u0131r[xiii],[xiv],[xv].<\/p>\n
Laringeal \u00e7at\u0131 cerrahisi ELS' ye g\u00f6re a\u015fa\u011f\u0131daki gibi s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmaktad\u0131r:<\/p>\n
Medializasyon tiroplasti, aritenoid add\u00fcksiyonu.<\/p>\n
Lateralizasyon tiroplasti, vocal kord abd\u00fcksiyonu<\/p>\n
K\u0131salt\u0131c\u0131 tiroplasti<\/p>\n
Krikotiroid yakla\u015ft\u0131rma, uzat\u0131c\u0131 tiroplasti<\/p>\n
Tiroplasti tekniklerinden tip 1, 2 ve 3, organik patolojilerde sesi d\u00fczeltmek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131rken, sadece tip 4 gerdirme laringoplasti, di\u011ferlerinden farkl\u0131 olarak sa\u011fl\u0131kl\u0131 vokal kordlar\u0131 olan olgularda, \u00f6rne\u011fin transseks\u00fcellerde estetik ama\u00e7l\u0131 olarak sesi inceltip feminizasyon elde etmek amac\u0131yla uygulanmaktad\u0131r. Isshiki 1998 y\u0131l\u0131nda baz\u0131 profesyonel \u015fark\u0131c\u0131lar\u0131n, laringeal \u00e7at\u0131 cerrahisine aday olabilece\u011fine inand\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftir[xvi]. 2001 y\u0131l\u0131nda Avrupa Laringoloji Derne\u011fi Fonocerrahi Komitesi taraf\u0131ndan ses cerrahisi tekniklerinin, patolojik sesi d\u00fczeltme d\u0131\u015f\u0131nda, sesin \u00f6zelliklerini de\u011fi\u015ftirme a\u00e7\u0131s\u0131ndan da se\u00e7enekler sunabildi\u011fi bildirilmi\u015ftir31. Laringeal \u00e7at\u0131 cerrahisini destekleyen, ya da yetersizliklerini ortadan kald\u0131ran cerrahi teknikler ile lazer ile ses de\u011fi\u015ftirme tekniklerinin de literat\u00fcrde yer ald\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir [xvii],[xviii].
Varolan teknikler, ses de\u011fi\u015fimini larinks dokusunun mekani\u011fi \u00fczerinde sa\u011flarken, nadir tan\u0131mlanm\u0131\u015f teknikler \u00f6r. Hyoidoplasti, hava s\u00fctunu (akustik t\u00fcp) \u00fczerinde cerrahi uygulamalar ile ses kalitesi de\u011fi\u015fimi sa\u011flamaktad\u0131r[xix]. Hen\u00fcz deneysel a\u015famada da olsa \u201cakustik ses cerrahisi\u201d d\u00fc\u015f\u00fcncesi \u015fekillenme a\u015famas\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n
2. Hasta Se\u00e7imi
Hastalar\u0131n \u00e7o\u011funun seslerinde k\u0131s\u0131kl\u0131k, \u00e7atlama ve bo\u011fukluk \u015fikayetleriyle ba\u015fvurdu\u011fu g\u00f6zlenmektedir. Bu yak\u0131nmalar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda ses inceli\u011fi veya kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131, yanl\u0131\u015f alg\u0131lanma, tarzla uyu\u015fmayan ses, i\u015f de\u011fi\u015fikli\u011fi \u2013 otoriter \u00f6zellikler ta\u015f\u0131mama, yak\u0131nlar\u0131n\u0131n sesinden \u015fikayet etmesi, kendi sesini farkl\u0131 hissetmesi, ba\u015fka bir sese sahip olmak gibi yak\u0131nmalara da rastlanmaktad\u0131r. Ba\u015fvuran olgularda organik, fonksiyonel ve psikiyatrik patoloji ara\u015ft\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bu ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 olgular\u0131n \u00e7o\u011funda ki\u015fisel deneyimler bu \u00fc\u00e7 alanda da primer bir bozukluk olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermi\u015ftir.<\/p>\n
Ba\u015fvuran hastalarda ses kalitesi parametreleri tek tek de\u011ferlendirilmelidir:<\/p>\n
Tedavi eri\u015fkinlerde uygulanmaktad\u0131r. Cerrahi i\u015flemlerin \u00e7o\u011fu geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcms\u00fcz teknikler oldu\u011fu i\u00e7in, olgular\u0131n vokal kord geli\u015fimini tamamlam\u0131\u015f olmas\u0131 gerekmektedir.
Hasta ile hekim aras\u0131nda ortak karar sa\u011flanmal\u0131d\u0131r. Hastan\u0131n ses problemini ayr\u0131nt\u0131l\u0131 ve anla\u015f\u0131l\u0131r bi\u00e7imde anlatmas\u0131, bazen benzer sesleri \u00f6rnek g\u00f6stermesi veya analojilerden yararlanmas\u0131 istenir. Hastan\u0131n istekleri ve hedefleri net olarak alg\u0131lanmal\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin otoriter bir ses \u00f6zelli\u011fi isteyen ki\u015finin asl\u0131nda ses kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131 isteyip istemedi\u011fi anlat\u0131lmal\u0131 veya \u00f6rneklenmelidir. Hastan\u0131n yak\u0131nlar\u0131 var ise onlar\u0131n alg\u0131lar\u0131 da payla\u015f\u0131lmal\u0131 ve varolan ve planlanan ses \u00fczerinde konsensus sa\u011flanmal\u0131d\u0131r.
Akustik analizler, stroboskopik inceleme, aerodinamik analizler varolan ses \u00f6zelli\u011fini olu\u015fturan ve tan\u0131mlayan parametrelerin \u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131 i\u00e7in gereklidir. Tedavi plan\u0131nda bu veriler hasta ile payla\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r. Hastan\u0131n kendi alg\u0131s\u0131 ve hedefledi\u011fi ses \u00f6zellikleri bu bulgularda anlat\u0131lmal\u0131 ve tedaviyi \u015fekillendirecek bu t\u0131bbi parametreler \u00f6r. temel frekans, diplofoni vb., \u00fczerinde hasta ile birlikte \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmal\u0131 ve hastan\u0131n hedefe ger\u00e7ek\u00e7i bir bi\u00e7imde bakmas\u0131 sa\u011flanmal\u0131d\u0131r. Baz\u0131 durumlarda ses kay\u0131tlar\u0131 \u00fczerinde yap\u0131lan de\u011fi\u015fiklikler ki\u015fiye sim\u00fclasyon programlar\u0131 ile dinletilebilir. Ard\u0131ndan yak\u0131nmas\u0131n\u0131n hangi parametre bozuklu\u011fu ile ilgili oldu\u011fu veya hangi parametrenin de\u011fi\u015ftirilmesi ile istedi\u011fi sesin olu\u015fabilece\u011fi anlat\u0131l\u0131r ve de\u011fi\u015fikli\u011fin ne boyutta olabilece\u011fi tan\u0131mlan\u0131r. Bu konuda da anla\u015fma sa\u011flan\u0131r ise tedavi a\u015famas\u0131 planlanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
3. Cerrahi \u00d6ncesi Haz\u0131rl\u0131k
Cerrahi tekni\u011fin genel ve ki\u015fiye \u00f6zel olabilecek limitleri tan\u0131mlan\u0131r ve ki\u015fiye karar vermesi i\u00e7in bir s\u00fcre tan\u0131n\u0131r. Hastalar\u0131n bu d\u00f6nemde ani karar vermesi tercih edilmemektedir, hatta karar a\u015famas\u0131nda s\u0131k ziyaretler ve muayeneler ile ki\u015finin isteklili\u011fi ve uzla\u015f\u0131l\u0131rl\u0131\u011f\u0131, psikolojik olarak buna haz\u0131r olup olmad\u0131\u011f\u0131 sorgulanabilir.
Ses cerrahisi \u00f6ncesinde do\u011fal sesin elde edilmesi \u00f6nemlidir. Bu nedenle rahat kullan\u0131m\u0131n elde edilmesi ve fonksiyonel disfoninin ya da kas gerilim disfonisinin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 istenen sonucu daha da netle\u015ftirecektir. Bu da ses terapisi ya da manevralarla elde edilir.
Toplumda laringeal davran\u0131\u015f kusurlar\u0131 s\u0131kl\u0131kla g\u00f6zlenebilmektedir[xx]. Tedaviye ba\u015fvuran hastalarda bu davran\u0131\u015f kusurlar\u0131na daha s\u0131k rastlanmaktad\u0131r. Bu hastalar seslerinden beklentileri oldu\u011fu i\u00e7in seslerini de\u011fi\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131p laringeal davran\u0131\u015f kusuru edinmektedir. \u00c7e\u015fitli vokal manevralar ile muayene s\u0131ras\u0131nda do\u011fal modal ses kalitesi elde edilebilir. \u00d6zellikle \u00f6l\u00e7\u00fcmlerde incelenecek sesler bu manevralar ile elde edilmelidir. Temel frekans belirlenirken olgular\u0131n belirli bir k\u0131sm\u0131 s\u00fcrtone kullan\u0131m nedeniyle ince ton \u00fcretebilir bu da planlanan tedaviyi olumsuz etkileyebilir. Bu olgularda cerrahi \u00f6ncesinde do\u011fal, modal temel frekans\u0131n elde edilmesi sa\u011flanmal\u0131d\u0131r. Sanat\u00e7\u0131larda cerrahi i\u015flem \u00f6ncesinde alt ve \u00fcst ses s\u0131n\u0131rlar\u0131 belirlenmelidir.<\/p>\n
4. Cerrahi Teknikler<\/p>\n
4.1 Vokal kord epiteli ve bazal zarda uygulanan cerrahi i\u015flemler
Vokal kord epiteli ve alt\u0131ndaki bazal zar tabakas\u0131 vokal kord vibrasyonu ve akustik dinamikler a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir. Her iki tabaka gev\u015fek ve d\u00fc\u015f\u00fck visk\u00f6z \u00f6zellikteki Reinke tabakas\u0131n\u0131 \u00f6rtmekte ve s\u0131n\u0131rland\u0131rmaktad\u0131r. Bazal zar Reinke dokusunu mekanik olarak s\u0131k\u0131la\u015ft\u0131ran temel tabaka \u00f6zelli\u011fi ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bu tabakan\u0131n kal\u0131nla\u015fmas\u0131, homojenitenin kayb\u0131 ya da gev\u015femesi heterojeniteye neden olarak vibrasyon kalitesini, dolay\u0131s\u0131yla sesi belirgin derecede etkilemekte ve bozmaktad\u0131r. Kal\u0131nla\u015fma, homojenite kayb\u0131 veya gev\u015feme vokal kord ortas\u0131nda yer ald\u0131\u011f\u0131nda, vibrasyon s\u0131ras\u0131nda koronal ayr\u0131\u015fmaya neden olarak diplofonik ses kalitesinin olu\u015fumuna neden olmaktad\u0131r. Tabakadaki heterojenitenin cerrahi i\u015flemle \u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131 sesteki p\u00fcr\u00fczl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc ve diplofonik ses \u00f6zelli\u011fini ortadan kald\u0131rmaktad\u0131r. Standard mikrolaringoskopi ile eksizyon teknikleri bu tedavide etkilidir.<\/p>\n
4.2 Kordotomi tekni\u011fi ile germe
Reinke tabakas\u0131 da vokal kord patolojisine e\u015flik ediyor ise bu teknik uygulan\u0131r. Kordotomi vokal kordun orta uzun eksenine paralel, medial 1\/3 lateralinden yap\u0131l\u0131r. Epitel dokusu bazal zar ile birlikte kesilir ve medial ya da lateral traksiyon ile kordun medial vibratuar segmenti gerginle\u015ftirilir. \u0130stenen gerginlik elde edildikten sonra Reinke dokusuna dokunulmadan veya Reinke dokusu da red\u00fckte edilerek yap\u0131\u015ft\u0131rma veya s\u00fct\u00fcr stabilizasyonu sa\u011flan\u0131r. Kullan\u0131lan s\u00fct\u00fcr materyalleri yuvarlak i\u011fneli, absorbe olabilen malzemelerden tercih edilmelidir. Ses p\u00fcr\u00fczl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc azaltmada, diplofonik ses \u00f6zelli\u011fini ortadan kald\u0131rmada ve 10 Hz. alt\u0131ndaki ses inceltmelerinde uygulanmaktad\u0131r.<\/p>\n
4.3 Lazer germe
Epitelin y\u00fczey tabakas\u0131nda hafif derecede deformasyonu olan ve perde y\u00fckselmesi gereken olgularda uygulanmaktad\u0131r. CO2 lazer ile geni\u015f nokta kullan\u0131larak 1-4 watt ile bilateral kordlar\u0131n laringeal inlete bakan epitel tabakas\u0131 soyulur. Bu i\u015flem dermabrazyon tekni\u011fine benzemektedir. Ard\u0131ndan doz de\u011fi\u015ftirilmeden epitel tabakas\u0131 alt\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan bazal zar tabakas\u0131 lazer ile y\u00fczeyel ge\u00e7ilir. \u0130\u015flem s\u0131ras\u0131nda kolajen b\u00fcz\u00fc\u015fmesi izlenir. Sonra epitel tabakas\u0131 sekonder iyile\u015fmeye b\u0131rak\u0131l\u0131r. \u0130lk 10 g\u00fcnde doku \u00fczerinde fibrin tabakas\u0131 olu\u015fumu g\u00f6zlenir. Onuncu g\u00fcnde ses kullan\u0131m\u0131 ba\u015flat\u0131l\u0131r.
Bu cerrahi 7-12 hz aras\u0131nda perde y\u00fckselmesi yapmaktad\u0131r. Doku esnekli\u011fi azald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in subglottik bas\u0131n\u00e7 bir miktar artarak vibrasyonu olu\u015fturmakta ve bu da sesin parlakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve t\u0131n\u0131s\u0131n\u0131 artt\u0131rmaktad\u0131r. Sese metalik ve mikrofonik \u00f6zellik kazand\u0131rmaktad\u0131r. Teknik, subepitelyal fibrosisi artt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in deformasyon s\u00fcrecini yava\u015flatt\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. \u0130\u015flem erkeklerde daha ba\u015far\u0131l\u0131 sonu\u00e7lar vermektedir. \u0130\u015flemin s\u0131k g\u00f6zlenen yan etkisi s\u0131k vokal kordlar \u00fczerinde ara ara ses kalitesinde ge\u00e7ci p\u00fcr\u00fczl\u00fcl\u00fck yaratan katar olu\u015fumudur. Bol hidrasyon ile bu problemin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmektedir. <\/p>\n
4.4 Reinke Augmentasyonu
Reinke doku augmentasyonu, Reinke dokusunun kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 artt\u0131rarak temel frekans\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrme ve fibrasyon genli\u011fini artt\u0131rmak i\u00e7in uygulanan bir tekniktir. Augmentasyon; injeksiyon (1) ve implantasyon (2) y\u00f6ntemi ile uygulanmaktad\u0131r. Doku i\u00e7erisine kollagen, hyaluronik asit gibi doku uyumlulu\u011fu y\u00fcksek materyaller enjekte edilir. Enjekte edilen madde absorbisyon oran\u0131 g\u00f6z\u00fcn\u00fcne al\u0131narak geride enjtekte edilen maddeden gere\u011fi kadar kalacak miktarda doku i\u00e7ine verilir. Enjeksiyon tekni\u011fi homojene yak\u0131n bir Reinke augmentasyonu sa\u011flamaktad\u0131r.
Enjeksiyon materyallerinin emiliminin y\u00fcksek olmas\u0131 nedeniyle fasya implantasyonu \u00f6zellikle tercih edilir hale gelmektedir [xxi],[xxii]. Fasya implantasyonunun glottik yetmezli\u011fe neden olan sulkus vokalis gibi atrofik patolojilerde etkili oldu\u011fu g\u00f6zlenmektedir. Ses kalitesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirildi\u011finde, nefesli ses kalitesini tam sese d\u00f6nd\u00fcrme, kordlarda simetriyi sa\u011flayarak diplofonik ses kalitesini d\u00fczeltmede etkilidir. Tam ses olu\u015fumu ile temel frekans d\u00fc\u015fmekte ve y\u00fcksek harmonik dalgalarda enerji art\u0131\u015f\u0131 sa\u011flamakta bu da dinleyicinin kula\u011f\u0131na yak\u0131n, parlak bir ses olu\u015fumunu sa\u011flamaktad\u0131r. \u00d6zellikle sulkus disfonisinde etkili sonu\u00e7lar bildirilmektedir.
Reinke dokusunun kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131 artt\u0131ran bir di\u011fer teknik de a\u015fa\u011f\u0131da anlat\u0131lan gev\u015fetme laringoplasti teknikleridir. Vokal kord boyunun k\u0131salmas\u0131 Reinke dokusunun kal\u0131nla\u015fmas\u0131n\u0131 da sa\u011flamaktad\u0131r. B\u00f6ylece \u00f6rt\u00fc tabakas\u0131 esneklik kazanm\u0131\u015f olur ve tam ses \u00fcretimi kolayla\u015f\u0131r.<\/p>\n
4.5 \u0130ntralaringeal kas vekt\u00f6r\u00fc ve tonus ayarlama teknikleri:
\u0130ntralaringeal kaslarda uygulanan giri\u015fimler, uygulanan kaslara g\u00f6re vekt\u00f6r kontrol\u00fc, gerilim ve glottik kapanma de\u011fi\u015fiklikleri yapmaktad\u0131r. Miyotomi ve kas veya sinir ablasyon teknikleri, uygulanan kas veya gruplar\u0131n\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fcn azalt\u0131lmas\u0131 ve intralaringeal dengenin istenen \u00f6l\u00e7\u00fcde ayarlanmas\u0131 ile sa\u011flanabilmektedir. Krikotiroid kaslar\u0131n\u0131n denervasyonu veya Botox ile yarat\u0131lan kas g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fc\u011f\u00fc seste yumu\u015fama, ve intonasyon kayb\u0131 sa\u011flamaktad\u0131r. Tekni\u011fin kontrols\u00fcz register atlamalar\u0131 ya\u015fayan ve dinleyici taraf\u0131ndan komik bulunabilen bir sesi tedavi etmede ve modal tonu yerle\u015ftirmede etkili oldu\u011fu g\u00f6zlenmektedir.
\u0130zole kas gruplar\u0131na yap\u0131lan denervasyonlar veya miyotomiler glottik tonus ve vibrasyonu farkl\u0131 bi\u00e7imlerde etkilemektedir. Lateral krikoaritenoid kaslar\u0131n izole denervasyonu sert glottal ataklar\u0131n ortadan kalkmas\u0131n\u0131 sa\u011flamakta, bununla birlikte posteriorda, interkartilajin\u00f6z b\u00f6lgede artan glottik aral\u0131k sese nefesli \u2013 haval\u0131 bir ton eklemektedir. \u00d6zellikle sert ses \u00f6zelli\u011finde erkek hastalarda sesi yumu\u015fatmak amac\u0131yla kullan\u0131labilir. Vokalis kas\u0131na uygulanan giri\u015fimler gerilim ve ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 kitle kontrol\u00fc sa\u011flamaktad\u0131r. Vibrasyona giren \u00f6rt\u00fc tabakas\u0131n\u0131n taban\u0131nda gev\u015feme ve vibratuar kapanma g\u00fcc\u00fcnde azalma, kapal\u0131l\u0131k oran\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fc\u015fe neden olur. Bunun sonucunda seste yumu\u015fakl\u0131k, hafif nefeslilik ortaya \u00e7\u0131kar. Bu sonucu elde etmek i\u00e7in Botox enjeksiyonlar\u0131 yap\u0131l\u0131r. Do\u011frudan vokalis kas\u0131na 1 IU Botox enjeksiyonu ile bu sonu\u00e7 elde edilebilmektedir. Elde edilen sonu\u00e7 ge\u00e7icidir ve tekrar gerektirir.<\/p>\n
4.6 Larinks \u00e7at\u0131 cerrahisi
Laringeal \u00e7at\u0131 cerrahisinde intralaringeal dokular \u00f6zellikle vokal kordlar\u0131n 3 tabakal\u0131 \u00f6rt\u00fc \u2013 g\u00f6vde yap\u0131s\u0131 korunarak vokal kordlar\u0131n pozisyon ve gerginli\u011fi de\u011fi\u015ftirilir. Larinks \u00e7at\u0131 cerrahisi teknikleri aras\u0131nda bu ama\u00e7la temel frekans de\u011fi\u015fimi sa\u011flayan teknikler \u201canterior laringoplasti\u201d veya \u201canterior komiss\u00fcr\u201d teknikleri olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r. Bu tekniklerle vokal kord gerginli\u011fini bozan patolojilerin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131, vibrasyona kat\u0131lan dokular\u0131n gerginlik ve esnekli\u011finin d\u00fczeltilmesi, ve ses kalitesinin iyile\u015ftirilmesi hedeflenmektedir. Estetik ama\u00e7l\u0131 en s\u0131k uygulanan teknikler temel frekans \u00fczerinde yap\u0131lan i\u015flemlerdir. Temel frekans yani sesin inceli\u011fi ve kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131 ses alg\u0131s\u0131 i\u00e7in en \u00f6nemli parametrelerdendir. Sesin kad\u0131n, erkek, \u00e7ocuksu \u00f6zelliklerini yans\u0131tt\u0131\u011f\u0131 kadar ki\u015finin v\u00fccut imaj\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc alg\u0131s\u0131nda da \u00f6nemli bir parametredir.
Temel frekans de\u011fi\u015fimlerinde cinsiyet alg\u0131s\u0131 en \u00f6nemli sonu\u00e7tur. Bir sesin kad\u0131n olarak alg\u0131lanabilmesi i\u00e7in ortalama temel frekans\u0131n 180 Hz \u00fczerinde olmas\u0131 yeterlidir. Sesin erkek alg\u0131lanabilmesi i\u00e7inse 140 Hz.' in alt\u0131nda olmas\u0131 yeterlidir[xxiii],[xxiv]. Cerrahi tedavi \u00f6ncesinde ki\u015finin temel frekans\u0131 belirlenerek bozuk kullan\u0131m var ise terapi ile d\u00fczeltilir.<\/p>\n
4.6.1 Germe Laringoplasti
Krikotiroid yakla\u015ft\u0131rma (Isshiki tip 4 tiroplasti), temel frekansta ortalama 60 Hz' lik y\u00fckseltme yapmaktad\u0131r. Ba\u015far\u0131n\u0131n temel kriteri telefonda sesin bayan alg\u0131lanmas\u0131 veya ki\u015finin kendisini bayan olarak hissetmesidir. Yazar\u0131n tecr\u00fcbesine g\u00f6re ses feminizasyonu i\u00e7in gerekli en alt s\u0131n\u0131r 180 Hz olmal\u0131d\u0131r, tatminkar seviye 205 Hz. \u00fczerinde elde edilebilmektedir. Krikotiroid yakla\u015ft\u0131rma, lokal veya genel anestezi alt\u0131nda uygulanabilir. Etkili ve y\u00fcksek perde elevasyonu i\u00e7in genel anestezi tercih edilmelidir. Teknik olarak midalar insizyon yap\u0131l\u0131r, tiroid ala ve krikoid ekspozisyonu sa\u011flan\u0131r, ard\u0131ndan krikoid ve tiroid kartilajlar birbirlerine yakla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. Stabilizasyonda 1\/0 absorbe olmayan s\u00fct\u00fcr materyalleri ya da miniplaklar uygulanmaktad\u0131r. Tek s\u00fct\u00fcrle uygulanan Lee modifikasyonu k\u00fc\u00e7\u00fck bir insizyondan i\u015flemin uygulanmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Daha fazla frekans de\u011fi\u015fimi elde etmek i\u00e7in tiroid ala inferiorundan 3 mm. lik k\u0131k\u0131rdak \u00e7\u0131kart\u0131larak hiperaproksimasyon sa\u011flanabilir. Teknik yeterli bir inceltme ve feminen bir t\u0131n\u0131 sa\u011flayamad\u0131\u011f\u0131 zaman bir y\u0131l sonra mikrolaringoskopi alt\u0131nda lazer glottoplasti tekni\u011fi uygulanabilir.<\/p>\n
4.6.2 Gev\u015fetme laringoplasti
Gev\u015fetme laringoplasti (Isshiki tip 3) ve modifikasyonu olan pencere anterior komiss\u00fcr gev\u015fetme laringoplasti (PAL) tekni\u011finde hedef, sesi muskulen hale getirmektir. Ses perdesinde ortalama 64 Hz.' lik d\u00fc\u015f\u00fc\u015f sa\u011flamaktad\u0131r. Teknik, lokal sedasyon anestezisi alt\u0131nda intraoperatif ses monitorizasyonu ile yap\u0131l\u0131r. Tiroid kartilaj seviyesinde 3-4 cm. lik horizontal cilt insizyonu ile tiroid k\u0131k\u0131rda\u011fa ula\u015f\u0131l\u0131r, anterior komiss\u00fcr yeri belirlendikten sonra romboid \u015fekilli bir pencere a\u00e7\u0131larak anteiror komiss\u00fcr k\u0131k\u0131rdak kompleks ile birlikte posteriora gev\u015fetilir. PAL tekni\u011fi ile komplikasyon riskini azaltmak ve daha y\u00fcksek stabilizasyon sa\u011flamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu teknikte, Isshiki' nin standart tekni\u011finin aksine tiroid kartilaj stabilite problemi yoktur. Sulkus vokalis gibi asimetrik gerilim yaratan patolojilerde g\u00fcvenle uygulanmaktad\u0131r.<\/p>\n
4.6.3 Hyoidoplasti
Hyoidoplasti hen\u00fcz deneysel a\u015famada bir tekniktir. Hyoid kemik anteriordan rezeke edilerek hava yolu larinks \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131nda daralt\u0131l\u0131r. Hyoid seviyesinde hava yolunda daralma sa\u011flamaktad\u0131r.Di\u011fer tekniklerden farkl\u0131 olarak de\u011fi\u015fiklik harmonik komponentlerde olu\u015fmaktad\u0131r. Laringeal hava kolon stim\u00fclasyonu ile spektral verilerden yola \u00e7\u0131k\u0131larak yap\u0131lan \u00f6l\u00e7\u00fcmler, laringeal hava kolonu ve \u00e7evre dokular\u0131n fonasyon s\u0131ras\u0131ndaki temel frekans\u0131 belirlemede rol oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.
Temel frekans de\u011ferinde ortalama 19 Hz. ve ilk formant frekans\u0131nda (F1) belirgin art\u0131\u015f olu\u015fturmaktad\u0131r. Beraberinde t\u00fcm formant de\u011ferlerinde y\u00fckselme yapmaktad\u0131r. Bu da glottiste \u00fcretilen sesin daha ince frekans spektrumunda y\u00fckseltilmesi ve kar\u015f\u0131 taraftan sesin daha ince t\u0131n\u0131da alg\u0131lanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamaktad\u0131r.<\/p>\n
5. Tart\u0131\u015fma
\u0130nsanlar ya\u015fad\u0131klar\u0131 \u00e7evre veya toplumdan izole edilemezler. Ki\u015finin ortam i\u00e7ersindeki ki\u015filik ve fiziksel \u00e7ekicili\u011finin, kazanaca\u011f\u0131 \u00f6zg\u00fcven ve mutlulu\u011fu a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli hatta ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Tedavilerin ba\u015far\u0131s\u0131nda da bu durumun dikkate al\u0131nmas\u0131n\u0131n gereklili\u011fi vurgulanmaktad\u0131r[xxv],[xxvi],[xxvii]. Bu durumun olumsuz en u\u00e7 noktas\u0131n\u0131 sakatl\u0131k veya organ kay\u0131plar\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. KBB literat\u00fcr\u00fcnde tan\u0131mlanm\u0131\u015f ve halen g\u00fcncelli\u011fini koruyan ve estetik kayg\u0131s\u0131 belirgin \u00f6rnek total larinjektomili hastalard\u0131r. Bir\u00e7ok tedavi, \u00f6rne\u011fin organ koruma, parsiyel larinjektomi, adjuvan tedaviler estetik kayg\u0131lar\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 motivasyonla ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r[xxviii],[xxix]. Bu durum g\u00f6rsel bir fiziksel yap\u0131y\u0131 anlatmaktad\u0131r, ancak duruma akustik boyutundan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda durum biraz daha farkl\u0131d\u0131r.
Sesin Esteti\u011fi, genel laringoloji uygulamalar\u0131nda al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f bir terim de\u011fildir. Hatta laringoplastik cerrahi tekniklerini tamn\u0131mlayan ve s\u0131n\u0131flayan Isshiki N.'n\u0131n bir plastik cerrah olmas\u0131na bile \u201cestetik\u201d ile \u201cses\u201d terimlerini birle\u015ftirmemi\u015ftir [xxx]. \u015eu anda ses hastal\u0131klar\u0131n tedavisine y\u00f6nelik cerrahi b\u00f6lge veya i\u015flemleri tan\u0131mlayan terimler tercih edilmektedir \u00f6rne\u011fin, tiroplasti, larigoplasti, fonocerrahi vb. Bunlar aras\u0131nda fonocerrahi terimi ses cerrahisinin t\u00fcm tekniklerini i\u00e7ermektedir[xxxi]. Ancak i\u015flemler ve terminolojiler hastal\u0131kl\u0131 seslerin d\u00fczeltilmesini ya da tedavisini hedefleyip tan\u0131mlar iken, sesinden memnun olmayan ya da daha g\u00fczel bir ses beklentisi olan ki\u015filerde a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 olamayabilmektedir. Zira teknikler hastal\u0131klar\u0131n d\u00fczeltilmesini hedef almakta ve \u00e7o\u011funlukla larinksin en \u00f6nemli mekanik dokusu olan vokal kordlar\u0131n kapanma kalitesi, gerilim ve pozisyonunu d\u00fczeltici i\u015flemleri i\u00e7ermektedir. Her ne kadar bu teknikler ses \u00fczerinde belirgin de\u011fi\u015fiklikler yapmakta ise de \u00f6zellikle belirli ses \u00f6zelliklerini de\u011fi\u015ftirecek hatta bunlar\u0131 normal dokular \u00fczerinde de uygulanabilirli\u011fini sa\u011flayabilecek yani \u201csaf akustik hedef\u201dleri i\u00e7eren \u00f6zellikler ta\u015f\u0131mamaktad\u0131r. Bununla birlikte normal veya normalle\u015ftirilmi\u015f bir sesin g\u00fczelli\u011fi tart\u0131\u015f\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r.
\u201cSesin g\u00fczel\u201d li\u011fi fikir olarak t\u0131bbi profesyonel camiada olu\u015fmam\u0131\u015fsa da toplumda bu imaj zaten mevcut halde durmaktad\u0131r. \u00d6zellikle T\u00fcrk toplumunda g\u00fcndelik ya\u015famda sesin g\u00fczelli\u011finden s\u0131kl\u0131kla bahsedilmektedir. Herhangi bir durum s\u0131fat olarak \u201cg\u00fczelli\u011fi\u201d beraberinde bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131nda \u201cg\u00fczelli\u011fin filozofisi\u201d olan \u201cestetik\u201d terimini kendili\u011finden ortaya \u00e7\u0131kartmaktad\u0131r. \u201cSeste estetik\u201d terimi kullan\u0131lmaya ba\u015fland\u0131\u011f\u0131nda tan\u0131m\u0131n toplumda bir\u00e7ok \u015feyi ifade etti\u011fi g\u00f6zlenmektedir.
Normal yap\u0131daki vokal kordlar, infra ve supraglottik sistemler her ne kadar ideal bir morfolojide ve olsa bile her zaman ayn\u0131 sesi \u00fcretmeyebilir. Bu kullan\u0131m tarzlar\u0131 ile de de\u011fi\u015febilmektedir. Ki\u015filerin davran\u0131\u015f farklar\u0131 hatta kulland\u0131klar\u0131 dil \u00f6zelliklerinde bile sistemin davran\u0131\u015f\u0131 de\u011fi\u015febilmekte dolay\u0131s\u0131yla mekanik-aerodinamik \u00f6zellikler de\u011fi\u015fmekte bu da farkl\u0131la\u015fabilen ya da edinilmi\u015f bir ses olarak kar\u015f\u0131m\u0131z\u0131 \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Ses ki\u015filik \u00f6zellikleri ve anl\u0131k duygusal verileri de ta\u015f\u0131maktad\u0131r[xxxii].
T\u0131bbi anlamda g\u00fczel ses normal ses ile b\u00fct\u00fcnle\u015ftirilmektedir. Zira normal \u00e7al\u0131\u015fan bir sistemden olu\u015fan ses kalitesi d\u00fczenli parlak, rahat \u00f6zellikler ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Genellikle toplumun genelinde be\u011feni kazanan elit perfomans g\u00f6steren sanat\u00e7\u0131larda yap\u0131lan incelemeler t\u00fcm sistemin normal ve ideal kullan\u0131m\u0131n\u0131 tan\u0131mlar iken bu sistemi bozan \u015feyler problem olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r. Bu durum sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir ses teline ve bunu harekete ge\u00e7iren fizyolojik s\u0131n\u0131rlarda \u00e7al\u0131\u015fan solunum sistemine ve genel ortalama boyutlar\u0131nda rezonans sistemi ve rahat kullan\u0131m sonucunda ergonomi problemi olmadan \u00e7al\u0131\u015fan bir sesten bahsedilmektedir. Asl\u0131nda sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir sistem normal bir ses \u00fcretir ve bu da sa\u011fl\u0131kl\u0131d\u0131r: Ancak temel sorun bu ses ger\u00e7ekten g\u00fczel midir ?
Ki\u015filerin kendi alg\u0131s\u0131 ile ses profesyonellerinin \u00f6l\u00e7\u00fcm ve alg\u0131lar\u0131 aras\u0131nda farklar ortaya konmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Subjektif ses alg\u0131s\u0131 ile profesyonel ortamlardaki \u00f6l\u00e7\u00fcmler aras\u0131nda farklar\u0131n berligin oldu\u011fu farkedilmi\u015ftir.[xxxiii]
Kliniklere ses de\u011fi\u015fikli\u011fi ile ba\u015fvuran olgular\u0131n g\u00fczel ses ile ilgili taleplerin daha \u00e7ok idealize edilmi\u015f tan\u0131nm\u0131\u015f bir ki\u015finin ses \u00f6zelliklerini kazanma y\u00f6n\u00fcnde oldu\u011fu g\u00f6zlemlendi. Bu sanat\u00e7\u0131lar toplumda belirgin sembolleri de ta\u015f\u0131yan sanat\u00e7\u0131lard\u0131. Bunun yan\u0131nda tan\u0131nm\u0131\u015f ki\u015filer d\u0131\u015f\u0131nda baz\u0131 ses \u00f6zelliklerinin toplumda yerle\u015fti\u011fi, s\u0131fatla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131d\u0131\u011f\u0131 da g\u00f6zlenen bulgular aras\u0131nda idi. \u00d6rne\u011fin sesin Davudili\u011fi, ma\u00e7olu\u011fu, yatak odas\u0131 ses \u00f6zelli\u011fi vb. Toplumnda bu seslere kar\u015f\u0131l\u0131k ki\u015filer de olduk\u00e7a net tan\u0131mlanabilmekte idi. Davudi ses \u00f6rne\u011finde Hasan Mutlucan (kahramanl\u0131k t\u00fcrk\u00fclerinin nadir icrac\u0131lar\u0131ndan), yatak odas\u0131 sesi daha \u00e7ok laringeal izometerisi ve nefeslik ses kalitesi olan bayan ses sanatlar\u0131n\u0131ndan buna en g\u00fczel \u00f6rnek nod\u00fcl\u00fc veya laringeal izometrisi olan sanat\u00e7\u0131lar (\u00f6r. H\u00fclya Av\u015far). Ma\u00e7o ise d\u00fc\u015f\u00fck projeksiyonlu, p\u00fcr\u00fczl\u00fc monotona yak\u0131n ancak sert kullan\u0131m\u0131 i\u00e7eren kgd ti 2 a \u00f6zelli\u011fi olan ses \u00f6zellikleri, mafya sesi ise buna ek olarak kgd tip 2 b, tarz\u0131nda ventrik\u00fcler \u00f6zelikte sesleri tan\u0131mlamakta idi.
Sinema ve g\u00f6rsel medyada mafya ses taklitlerinde ventrik\u00fcler kullan\u0131larak mafya sesi taklit edilmekte, kayg\u0131l\u0131 bir ki\u015finin sesi taklit edildi\u011finde ses g\u00fc\u00e7s\u00fczle\u015ftirilmekte ve nefeslili\u011fi artt\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Kendinen emin bir ses, patron sesi ise parlak projeksiyonu y\u00fcksek, d\u00fczg\u00fcn artik\u00fclasyonlu iken, k\u00f6t\u00fc i\u015flere bula\u015fm\u0131\u015f bir patronda ise projeksiyon d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclerek kgd tip 3 tarz\u0131nda kullan\u0131m \u00f6zellikleri taklit edilmektedir.
Benzer tarz\u0131 sadece yerel alg\u0131lar\u0131m\u0131zda de\u011fil, d\u0131\u015far\u0131da laringoloji ile u\u011fra\u015fan meslekta\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n yaz\u0131lar\u0131nda da g\u00f6rmekteyiz. Nitekim Koufman J 1988 tarihli fonksiyonel disfoniyi tan\u0131mlayan yaz\u0131s\u0131nda KGD tip 3 tarz\u0131nda kullan\u0131ma \u00f6rne\u011fi Humphrey Bogart ve Lauren Bacall' \u0131n ses kalitelerini \u00f6rnek g\u00f6stermi\u015f hatta Bunu Bogart Bacall sendromu olarak ta tan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r[xxxiv].
Vokal sistemler t\u00fcm dokular normal olsa bile herkeste ayn\u0131 ve ideal \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015fmamaktad\u0131r, yani farkl\u0131 kullan\u0131m tazrlar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Laringoloji uygulamlar\u0131nda bu durum olduk\u00e7a net bir \u015fekilde tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r ve laringeal kullan\u0131m tarzlar\u0131 ve olu\u015fturdu\u011fu ses \u00f6zelikleri \u00f6zellikler organic vokal kord hastal\u0131klar\u0131 ile olan ili\u015fkisi net bir \u015fekilde ortaya konmu\u015ftur[xxxv]<\/p>\n
Ancak toplumda normal ses diye tan\u0131mlanm\u0131\u015f insanlarda da bu kullan\u0131m tarzlar\u0131n\u0131n olabilece\u011fi ispatlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu durum normal bir insan\u0131n farkl\u0131 sesleri nas\u0131l taklit edebilece\u011fi, hatta herhangi bir farkl\u0131 kullan\u0131m\u0131 erken ya\u015flarda benimseyerek hayat\u0131 byounca tercih edip kullanmabilece\u011fini de g\u00f6stermektedir. Bu durum organik patoloji do\u011furmadan normal bir ses olarak toplumda da alg\u0131lanmaya devam edebilece\u011fi gibi.
Yaz\u0131l\u0131 bas\u0131n\u0131m\u0131zda ise ses ile ilgili s\u0131fatlar inan\u0131lmaz boyuttad\u0131r. Bir sesin ifade etti\u011fi duyguyu tan\u0131mlamak i\u00e7in eklenen s\u0131fatlar \u00e7ok fazlad\u0131r (Tablo 1) ancak ki\u015filerde ayn\u0131 \u00f6zellikleri ifade edip ettmedi\u011fi, hatta akustik objekitf farkl\u0131l\u0131klar\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131 bilinmemtektedir. Hatta bazen talepler s\u0131fatlar\u0131n da \u00fcst\u00fcne \u00e7\u0131kmakta ve belirli bir ki\u015finin sesi gibi olsun gibi.
Seslerin ki\u015fi ve toplumda nas\u0131l alg\u0131land\u0131\u011f\u0131, hissedildi\u011fi veya neyi ifade etti\u011fi hen\u00fcz ara\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir konu olmasa da baz\u0131 ses \u00f6zellikleri co\u011frafyam\u0131zda ki\u015filer taraf\u0131ndan \u015fekillerde tan\u0131mlanmakta.
Ses her \u015fekilde de\u011fi\u015ftirilebilir ve bunun belirgin verisel bir kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 da vard\u0131r. Ancak alg\u0131sal anlamda bunun ger\u00e7ek kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 de\u011fi\u015fkenlik g\u00f6stermektedir. Dolay\u0131s\u0131yla ki\u015filer aras\u0131ndaki tercihler fazlas\u0131yla g\u00f6receli ve de\u011fi\u015fkenlik i\u00e7ermektedir. Ses esteti\u011finde temel hedef ki\u015finin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ya\u015fam kalitesini bozmadan temel parametreler \u00fczerinde anla\u015farak elde edilebilecek sonu\u00e7lar\u0131n payla\u015f\u0131lmas\u0131 ve ki\u015finin \u00f6ng\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc do\u011frultuda i\u015flemin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesidir. Vazge\u00e7me ihtimali nedeniyle \u00f6nceli\u011fi geri d\u00f6n\u00fclebilir cerrahi tedavilerle yapmak (\u00f6r: botoks, CTA), i\u015flemleri gerekti\u011finde uzun s\u00fcreli a\u015famaland\u0131rmak, a\u015f\u0131r\u0131ya ka\u00e7madan ve dokular\u0131n fazlas\u0131yla korundu\u011fu tedaviler \u00f6ncelikle tercih edilmelidir.
Tedavi s\u00fcrecini alg\u0131lar belirleyece\u011fi i\u00e7in cerrah\u0131n akustik konusunda e\u011fitimli ve ses \u00f6zelliklerini iyi tan\u0131mlayabilir olmas\u0131 \u00f6nemlidir. Ki\u015fiye gerekti\u011finde elde edilebilecek sesi dinletece\u011fi yaz\u0131l\u0131mlar\u0131 kullanabilir. Bu ama\u00e7la \u00fcretilmi\u015f nadir yaz\u0131l\u0131m mevcuttur. Halen geli\u015ftirme a\u015famas\u0131nda olsa da laringeal \u00e7at\u0131 cerrahisinin frekans de\u011fi\u015fimi tekniklerinde sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 veriler ba\u015far\u0131l\u0131d\u0131r.
Ses toplumda \u201csanat\u201d ve \u201ci\u00e7 g\u00fczellik\u201d gibi derin kavramlar\u0131 da bar\u0131nd\u0131rabilmektedir[xxxvi].
Sanat ve i\u00e7 g\u00fczellik gibi yarg\u0131lar multifakt\u00f6ryel ve de\u011fi\u015fkenlik i\u00e7eren kavramlard\u0131r. Zaman ve toplumun de\u011fi\u015fen de\u011fer yarg\u0131lar\u0131ndan etkilenebilmektedir. Tedavi s\u00f6zkonusu oldu\u011funda ki\u015finin do\u011fru ve olumlu ileti\u015fimini kendi ortam\u0131nda olu\u015fturabilmesini sa\u011flayacak y\u00f6ntemler \u00f6nem kazanma meyilinde olacakt\u0131r. Ki\u015finin multlulu\u011fu ve beklentilerini do\u011fru tahmin etmek ve alg\u0131lamak, ve ki\u015fiyi y\u00f6nlendirmek bir hekimin genel tedavi kapsam\u0131n\u0131 zaten olu\u015fturmaktad\u0131r. Ancak toplumun veya kendi beklentileri ile yola \u00e7\u0131karak bir tedavi belirlenmesi ve hatta uygulanmas\u0131 bu ki\u015fiyi mutsuz edecek ise ciddi bir problem olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kacakt\u0131r.
N Isskiki' nin de \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc gibi ses cerrahisi art\u0131k normal vokal kordlarda ve profesyonellerde uygulanmakta ve hen\u00fcz s\u0131n\u0131rl\u0131 da olsa etkili bir bi\u00e7imde ki\u015finin tercihlerini kar\u015f\u0131layabilmektedir.Daha az riskli ve komplikasyonu d\u00fc\u015f\u00fck teknikler ve teknolojinin geli\u015fimi ile birlikte normal kabul edilen ki\u015filere ve hatta profesyonellere ses de\u011fi\u015ftirme operasyonu yap\u0131labilir hale getirebilir. De\u011fi\u015ftirilmi\u015f sesler zaman i\u00e7erisinde pop\u00fclarize olabilir ve yeni tarzlar\u0131 belirleyebilir.Yeni teknikler, y\u00f6ntemler ve bilin\u00e7lendirme ile ses cerrahisinde akustik ve estetik ses cerrahisi kavramlar\u0131n\u0131n geli\u015febilece\u011fi ve tercih edilece\u011fi kan\u0131s\u0131n\u0131 korumaktay\u0131m. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Ses ve estetik Konu hakk\u0131nda detayl\u0131 ve g\u00fcncel bilgiler i\u00e7in bu makaleyi okuyun<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[18],"tags":[25,254,24,162,170],"class_list":["post-624","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kulak-burun-bogaz","tag-hasta","tag-sag","tag-ses","tag-si","tag-teknik"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/odyova.com\/haberler\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/624","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/odyova.com\/haberler\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/odyova.com\/haberler\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/odyova.com\/haberler\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/odyova.com\/haberler\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=624"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/odyova.com\/haberler\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/624\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":625,"href":"https:\/\/odyova.com\/haberler\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/624\/revisions\/625"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/odyova.com\/haberler\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=624"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/odyova.com\/haberler\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=624"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/odyova.com\/haberler\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=624"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}